Artçı deprem nedir?

Artçı Deprem Nedir?

Artçı deprem, büyük bir depremin ardından aynı fay sistemi veya deprem bölgesi çevresinde meydana gelen daha küçük sarsıntılara verilen addır. Ana deprem sonrasında yer kabuğunda oluşan gerilim dengelenmeye çalışırken meydana gelen bu hareketler, bazen saatler, günler, haftalar hatta aylar boyunca devam edebilir.

Artçı sarsıntılar çoğunlukla ana depremden daha düşük büyüklüktedir. Ancak her artçı deprem zayıf veya önemsiz değildir. Özellikle ana depremde hasar gören binalar açısından orta büyüklükteki bir artçı bile ciddi risk oluşturabilir. Bu nedenle deprem sonrasında artçıların süresi, büyüklüğü ve oluşturabileceği tehlikeler hakkında bilgi sahibi olmak önemlidir.

Artçı Deprem Nasıl Oluşur?

Depremler, yer kabuğundaki fay adı verilen kırıklar boyunca biriken enerjinin aniden açığa çıkmasıyla meydana gelir. Büyük bir deprem sırasında fayın bir bölümü kırılır ve çevredeki kayaçların üzerindeki gerilim dağılımı değişir. Bu değişim, fayın farklı noktalarında yeni hareketlenmelere yol açabilir.

Bu nedenle ana depremden sonra meydana gelen sarsıntılar, yer kabuğunun yeni denge durumuna ulaşma sürecinin bir parçası olarak değerlendirilir. Artçı depremlerin tamamı aynı noktada gerçekleşmez; ana fayın farklı bölümlerinde veya yakın çevresindeki faylarda görülebilir.

Artçı Deprem ile Ana Deprem Arasındaki Farklar

Ana deprem, deprem dizisinin en büyük sarsıntısı olarak tanımlanır. Ana depremden sonra meydana gelen daha küçük sarsıntılar ise artçı olarak adlandırılır. Bununla birlikte bir deprem meydana geldiği anda bunun ana deprem mi yoksa daha sonra yaşanacak daha büyük bir depremin öncüsü mü olduğu kesin olarak bilinemez.

Bir sarsıntının artçı olarak nitelendirilmesi genellikle deprem dizisi incelendikten sonra mümkün olur. Eğer daha sonra aynı bölgede daha büyük bir deprem meydana gelirse, önceki sarsıntı “öncü deprem” olarak değerlendirilebilir. Bu nedenle uzmanlar, her deprem sonrasında vatandaşların dikkatli olması gerektiğini vurgular.

Artçı Depremler Ne Kadar Sürer?

Artçı depremlerin ne kadar süreceği; ana depremin büyüklüğüne, kırılan fayın uzunluğuna, bölgenin jeolojik özelliklerine ve deprem dizisinin yapısına göre değişir. Büyük depremlerden sonra artçıların daha uzun süre devam etmesi beklenebilir.

Genellikle artçıların sayısı ve sıklığı zaman içinde azalır. Ana depremden hemen sonra daha sık görülen sarsıntılar, ilerleyen günlerde seyrekleşebilir. Ancak bu durum artçıların tamamen sona erdiği anlamına gelmez. Uzun süre sonra meydana gelen bir sarsıntının artçı mı, bağımsız bir deprem mi olduğu uzmanlar tarafından değerlendirilir.

Artçı Deprem Daha Büyük Olabilir mi?

Artçı deprem, tanımı gereği ana depremden daha küçük olur. Ancak bir deprem meydana geldiği anda bunun deprem dizisindeki en büyük sarsıntı olup olmadığı kesin şekilde bilinemez. Daha sonra daha büyük bir sarsıntı yaşanırsa önceki deprem artçı değil, öncü deprem olarak adlandırılabilir.

Bu nedenle “artçı deprem kesinlikle zarar vermez” düşüncesi doğru değildir. Özellikle ana deprem nedeniyle taşıyıcı sistemi zarar görmüş binalarda daha küçük bir sarsıntı bile tehlikeli sonuçlar doğurabilir.

Artçı Depremler Neden Tehlikelidir?

Artçıların oluşturduğu risk yalnızca büyüklükleriyle ilgili değildir. Ana deprem sonrasında binalarda dışarıdan kolayca fark edilmeyen yapısal hasarlar oluşabilir. Kolon, kiriş, perde ve temel sistemlerinde meydana gelen hasarlar, yeni bir sarsıntıyla ağırlaşabilir.

Artçı depremler ayrıca enkaz alanlarında çalışan ekipler, hasarlı yapılara girmek zorunda kalan kişiler ve güvenli bölgelere ulaşmaya çalışan vatandaşlar için de risk oluşturur. Bu nedenle deprem sonrasında yetkililerin uyarıları takip edilmeli ve hasarlı binalara girilmemelidir.

Artçı Deprem Sırasında Ne Yapılmalı?

Artçı sarsıntı sırasında daha önce güvenli bir konum belirlenmişse çök-kapan-tutun hareketi uygulanmalıdır. Sarsıntı devam ederken merdivenlere, asansörlere veya balkonlara yönelmek tehlikelidir.

• Sağlam bir eşyanın yanında ya da altında çömelin.
• Baş ve boyun bölgesini kollarınızla koruyun.
• Sarsıntı bitene kadar bulunduğunuz yeri terk etmeye çalışmayın.
• Pencerelerden, cam eşyalardan ve devrilebilecek mobilyalardan uzak durun.
• Asansör kullanmayın.
• Sarsıntı sona erdikten sonra gaz, elektrik ve su tesisatında hasar olup olmadığını güvenli şekilde kontrol edin.
• Resmî kurumların ve arama-kurtarma ekiplerinin açıklamalarını takip edin.

Depremden Sonra Hasarlı Binaya Girilir mi?

Deprem veya artçı sarsıntı sonrasında hasar gördüğü düşünülen binalara yetkililer tarafından kontrol edilmeden girilmemelidir. Duvarlarda büyük çatlaklar, kolon ve kirişlerde kırılmalar, binada eğilme, kapı ve pencerelerde ciddi sıkışmalar ya da zeminde belirgin değişiklikler görülmesi risk işareti olabilir.

Hasar görünmese bile bir yapının güvenli olduğu yalnızca gözle anlaşılmayabilir. Bu nedenle deprem sonrasında ev, iş yeri veya diğer yapılara dönüş kararı yetkili kurumların incelemeleri doğrultusunda verilmelidir.

Artçı Depremler Önceden Tahmin Edilebilir mi?

Bilim insanları artçı deprem olasılıklarını istatistiksel modeller, sismolojik ölçümler ve fay analizleriyle değerlendirebilir. Ancak belirli bir artçının tam olarak hangi gün, saatte ve nerede meydana geleceğini kesin biçimde önceden söylemek mümkün değildir.

Deprem büyüklüğü ve artçı sayısı hakkında yapılan açıklamalar olasılık ve tahmin içerir. Bu nedenle sosyal medyada yayılan doğrulanmamış bilgilere itibar edilmemeli, bilgi için AFAD, Kandilli Rasathanesi ve ilgili resmî kurumların duyuruları takip edilmelidir.

Artçı Deprem Sonrasında Alınabilecek Önlemler

• Hasarlı binalara girmeyin ve çevresinde gereksiz şekilde beklemeyin.
• Acil durum çantanızı kolay ulaşılabilir bir yerde bulundurun.
• Telefon hatlarını yalnızca acil durumlarda kullanın.
• Gaz kokusu varsa kibrit, çakmak ve elektrik düğmelerini kullanmayın.
• Devrilme riski bulunan eşyaları güvenli hâle getirin.
• Toplanma alanlarının yerini önceden öğrenin.
• Çocuklara ve yaşlılara sakin biçimde yardımcı olun.
• Resmî tahliye ve barınma talimatlarına uyun.

Artçı Deprem Hakkında Sık Sorulan Sorular

Artçı deprem ne demektir?

Artçı deprem, ana depremden sonra aynı fay sistemi veya yakın çevresinde meydana gelen ve genellikle daha küçük olan sarsıntıdır.

Artçı depremler neden meydana gelir?

Ana deprem sırasında fay çevresindeki gerilim dağılımı değişir. Yer kabuğunun yeni dengeye ulaşmaya çalışması, artçı sarsıntıların oluşmasına neden olabilir.

Artçı deprem tehlikeli midir?

Evet. Özellikle ana depremde hasar gören binalar, daha küçük artçı sarsıntılarda bile yıkılabilir veya ağır hasar görebilir.

Artçı depremler ne zaman sona erer?

Artçıların sona erme süresi her deprem dizisinde farklıdır. Sarsıntıların sıklığı çoğunlukla zamanla azalır; ancak artçıların ne kadar süreceği kesin olarak önceden belirlenemez.

Artçı deprem sırasında dışarı çıkmak doğru mudur?

Sarsıntı devam ederken dışarı çıkmaya çalışmak tehlikeli olabilir. Öncelikle bulunduğunuz yerde çök-kapan-tutun hareketini uygulayın. Sarsıntı bittikten sonra çevredeki bina, cam, tabela ve elektrik hatlarından uzaklaşarak güvenli bir alana geçin.

Sonuç

Artçı deprem, büyük bir depremin ardından yer kabuğunda oluşan gerilim değişiklikleri sonucunda meydana gelen sarsıntıdır. Bu depremler çoğunlukla ana depremden küçük olsa da hasarlı yapılar ve güvenli olmayan alanlar nedeniyle ciddi tehlike oluşturabilir. Deprem sonrasında sakin kalmak, hasarlı binalara girmemek, çök-kapan-tutun hareketini bilmek ve yalnızca resmî kaynaklardan gelen açıklamaları takip etmek hayati önem taşır.